عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )
322
تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )
و يونكهان [ 1 ] بن اسكهد [ 2 ] بن هوشنگ بن فراوك بن منشى [ 3 ] بن كيومرث پادشاه نخستين كه بر زمين بود . و اندران وقت كه محمد الامين ببغداد خليفه بود ، و مأمون بمرو بود ، خراسان برسم او بود ، اين سامان خداه بنزديك مأمون آمد ، و بر دست او مسلمان شد . و او را پسرى بود نام او اسد . و مأمون مرين اسد را سخت نيكو داشتى . او را چهار پسر بود : نوح و احمد و الياس . و مأمون ايشان را نيكو داشتى ، و به دو نزديك بودند ، از آنچه مردمان اصيل بودند . و چون مأمون ببغداد رفت ، و بخلافت بنشست ، و خراسان مر غسان بن عباد را داد ، مأمون او را اندر معنى ايشان وصيت كرد . پس غسان سمرقند مر نوح بن اسد را داد . و فرغانه احمد بن اسد . و چاچ [ 4 ] و اسروشنه [ 5 ] يحيى بن اسد را . و هراة الياس بن اسد را . چون طاهر بن الحسين به صرف [ 6 ] غسان ، بخراسان آمد . ايشان را هم بر آن عملها نگاه داشت . و ازين همه پسران ، احمد به كار آمدهتر بود . و چون او بمرد ، او را دو پسر ماند : نصر و اسماعيل . و بروزگار طاهريان ، سمرقند و بخارا ايشان داشتند . سمرقند نصر داشت .
--> [ ( 1 - ) ] اين همان ويوهونت اوستاست ، كه بعدها ويونگهوت ، ويونگهان و در آخر معرب ويونجهان گشته كه با ملاهاى مختلف ويجهان - نونجهان - ويجهان - انوجهان در آثار الباقيه و مجمل و مروج و غيره ضبط است . [ ( 2 - ) ] كذا در هر دو نسخه ، كه صحيح آن قرار سنى ملوك الارض ( ص 13 ) اينكهداست ، و در پهلوى ويونگهان پسر اينگهت بود . [ ( 3 - ) ] آثار الباقيه 103 : اوشهنك بن افراواك بن سيامك بن ميشى بن كيومرث . سنى ملوك 109 : اوشهنج بن فراول بن سيامك بن مشى بن كيومرث . چهرداد نسك : هوشنگ نوادهء گيومرد از فرزندان سهگانهء مشيگ . اما در بند هشن ميان هوشنگ و گيومرد سه نسل است ( حماسه سرايى 386 ) . [ ( 4 - ) ] اصل : جاج . ب : حاج ؟ چاچ يا شاش معرب ، همين سرزمين تا شكند است . [ ( 5 - ) ] اصل ؟ سرشه ؟ ب : سرشته ؟ ناظم : سرشه ؟ طورى كه گذشت صحيح آن اسروشنه است . [ ( 6 - ) ] صرف : باز گشت .